Ống ruột gà inox 304: Phân loại và cách chọn đúng

Ống ruột gà inox 304 là ống luồn dây điện mềm làm từ inox 304, dùng để bảo vệ cáp ở vị trí phải uốn cong, chịu rung hoặc tiếp xúc ẩm và hóa chất. Có 4 loại, trong đó ống trần chịu được -45°C đến +350°C nhưng chỉ đạt IP40, còn loại có vỏ PVC đạt IP67 và chịu đến khoảng +105°C. 

Bài viết dưới đây của Vật tư Cơ điện Hải Dương sẽ giúp bạn phân biệt từng loại và chọn đúng theo môi trường lắp đặt.

Ống ruột gà inox 304 là gì?

Ống ruột gà inox 304 là nhóm ống luồn dây điện mềm dùng inox 304 làm vật liệu chính hoặc lớp bọc ngoài. Phần dưới giải thích tên gọi, lý do chọn inox 304 và những nơi thường dùng loại ống này. Ống ruột gà inox 304 còn gọi là ống luồn dây điện mềm inox 304 (tiếng Anh: stainless steel flexible conduit). Ống có dạng xoắn nên uốn được qua góc cua, vị trí chật hoặc thiết bị chuyển động, những nơi ống thép cứng khó đi qua. Ống ruột gà inox 304 thuộc nhóm ống ruột gà lõi thép của Cơ điện Hải Dương, cùng với các dòng thép mạ kẽm và thép bọc PVC.

Vì sao dùng inox 304

Inox 304 là thép không gỉ austenitic, thành phần theo ASTM A240 gồm 18,0-20,0% crom và 8,0-11,0% niken, thường gọi là “18-8” (Rolled Alloys, datasheet 304/304L). Nhà sản xuất hợp kim này mô tả 304 có khả năng chống ăn mòn hữu ích trong nhiều môi trường từ khử vừa đến oxy hóa vừa, tức là tốt ở nhiều điều kiện thường gặp nhưng không phải “chống ăn mòn tuyệt đối”.

Với ống ruột gà, ưu thế này giúp ống ít bị gỉ ở nơi ẩm, ngoài trời hoặc có hóa chất, nơi ống thép mạ kẽm thông thường dễ xuống cấp nhanh hơn.

Ống ruột gà inox 304 dùng ở đâu

Ống ruột gà inox 304 thường được dùng để:

• bảo vệ dây điện và cáp khỏi tác động bên ngoài;
• đi dây ở tuyến có nhiều góc cua, nơi ống cứng khó lắp;
• luồn dây cho máy móc, thiết bị công nghiệp chịu rung động;
• lắp trong nhà và ngoài trời, nơi cần chống ăn mòn;
• thi công hệ thống cơ điện (M&E), tủ điều khiển và máy móc.

Ống inox xếp trong kho vật tư công nghiệp (Nguồn: Internet)

Ống ruột gà inox 304 có mấy loại?

Ống ruột gà inox 304 của Cơ điện Hải Dương gồm 4 loại, khác nhau ở cấu tạo và vì vậy khác nhau về nhiệt độ làm việc, cấp bảo vệ nước.

Ống inox 304 trần (TV-IHMO)

Đây là loại ống ruột gà inox 304 làm hoàn toàn từ dải inox 304, cuộn khóa Square-lock, không có lớp nhựa bên ngoài. Ống nhẹ, độ linh hoạt cao, chịu nhiệt tốt nhất trong 4 loại (đến +350°C) và dùng được trong nhà, ngoài trời và môi trường hóa chất. Nhược điểm là chỉ đạt IP40: ngăn được vật rắn lớn hơn 1 mm nhưng không chống nước.

Kích cỡ từ 3/8″ đến 2 1/2″ (bảng kích thước ở phần thông số bên dưới).

Ống ruột gà inox 304 trần (TV-IHMO) nhiều cỡ (Nguồn: Vật Tư Hải Dương)

Ống inox 304 bọc PVC (TV-IHMB)

Loại ống ruột gà inox bọc nhựa PVC giữ cấu trúc inox 304 nhưng thêm lớp vỏ PVC màu đen hoặc xám, nên đạt IP67 và tự dập tắt khi cháy. Đổi lại, nhiệt độ làm việc giới hạn ở khoảng -15°C đến +105°C do lớp nhựa. Có phiên bản chống tia UV (mã TV-IHMBX) cho vị trí chịu nắng ngoài trời. Cỡ 3/8″ đến 4″.

Ống ruột gà inox 304 bọc PVC màu đen và xám (Nguồn: Vật Tư Hải Dương)

Ống lõi thép bọc lưới inox 304 (TV-HMOI)

Ống ruột gà thép bọc lưới inox 304 có lõi là thép mạ kẽm cuộn Square-lock, bên ngoài bọc lưới inox 304. Loại này chịu -45°C đến +350°C, IP40, độ linh hoạt cao, cỡ từ 1/2″ đến 2″. Vì lõi vẫn là thép mạ kẽm, đây là lựa chọn trung gian khi cần lớp ngoài inox nhưng không cần toàn bộ ống bằng inox.

Ống ruột gà thép bọc lưới inox 304 kèm đầu nối (Nguồn: Vật Tư Hải Dương)

Ống lõi thép bọc PVC bọc lưới inox 304 (TV-HMBI)

Ống ruột gà thép bọc nhựa PVC bọc lưới inox 304 có cấu tạo ba lớp: lõi thép mạ kẽm, vỏ PVC, lưới inox 304 ngoài cùng. Loại này chịu -45°C đến +105°C, IP67, độ linh hoạt trung bình, cỡ từ 1/2″ đến 4″, tức dải kích cỡ rộng nhất trong nhóm, và phù hợp nơi có va đập, rung động.

Cấu tạo ba lớp của ống ruột gà bọc PVC phủ lưới inox 304 (Nguồn: Vật Tư Hải Dương)

Ưu điểm và giới hạn của ống ruột gà inox 304

Ống ruột gà inox 304 mạnh ở khả năng chống gỉ, chịu nhiệt (ở loại không vỏ nhựa) và uốn linh hoạt. Giới hạn chính là nhiệt độ và khả năng chống nước phụ thuộc vào cấu tạo, không phụ thuộc riêng vào mác inox.

Ưu điểm

• Chống gỉ và ăn mòn trong nhiều môi trường: nhờ inox 304 (xem phần thành phần ở trên), ống phù hợp nơi ẩm, ngoài trời hoặc có hóa chất.
• Chịu nhiệt cao ở loại không vỏ nhựa: ống trần và ống lõi thép bọc lưới chịu đến +350°C, phù hợp tuyến đi gần nguồn nhiệt.
• Uốn linh hoạt: đi qua góc cua và thiết bị chuyển động mà không cần cắt nối nhiều đoạn như ống cứng, giúp rút ngắn thời gian thi công ở tuyến phức tạp.
• Bảo vệ cơ học cho cáp: lớp vỏ kim loại hạn chế tác động va chạm từ bên ngoài lên dây cáp.
• Nhiều cấu tạo để chọn: có loại trần, có vỏ PVC, có lưới inox, nên chọn được đúng mức nhiệt độ và chống nước cho từng vị trí.

Giới hạn cần biết

• Nhiệt độ phụ thuộc cấu tạo, không phụ thuộc riêng mác inox. Ống trần chịu +350°C, nhưng loại có vỏ PVC chỉ khoảng +105°C vì lớp nhựa là bộ phận giới hạn nhiệt. Đầu nối kín nước đi kèm ghi -20°C đến +90°C, nên hệ thống thực tế nên tính theo thành phần chịu nhiệt thấp nhất.
• Ống trần không chống nước. Chỉ đạt IP40, nên nếu nước có thể bắn vào tuyến ống, hãy chọn loại có vỏ PVC.
• Không tuyệt đối với mọi hóa chất và môi trường muối. Với hóa chất đặc biệt hoặc dự án sát biển, nên trao đổi với bộ phận kỹ thuật trước khi chốt.
• Không nên dùng ống thay dây nối đất ở chỗ cần uốn hoặc chịu rung. Bộ quy chuẩn điện Hoa Kỳ (NEC, điều 348.60) quy định ống kim loại mềm dùng ở vị trí cần linh hoạt hoặc chống rung phải lắp thêm dây nối đất riêng (EC&M, Stumped by the Code). Dự án tại Việt Nam cần theo hồ sơ thiết kế và quy định điện đang áp dụng.

Tuyến ống ruột gà inox 304 vào hộp điện trong nhà xưởng (Nguồn: Vật Tư Cơ Điện Hải Dương)

Thông số kỹ thuật cần xem trước khi mua

Khi so sánh các loại ống ruột gà inox 304, bạn cần đối chiếu ba nhóm thông số: kích thước, nhiệt độ làm việc và cấp bảo vệ IP.

Kích thước (inch, mm)

Ống ruột gà inox 304 trần (TV-IHMO) có các cỡ sau. Dung sai đường kính ngoài ±1 mm. Cỡ danh nghĩa là con số dùng để gọi tên cỡ ống (inch hoặc mm), còn đường kính ngoài là kích thước thực của ống, cần xem khi tính lỗ xuyên hoặc kẹp treo.

Lưu ý khi quy đổi: 1/2″ tương ứng cỡ danh nghĩa 15 mm (không phải 20 mm), 3/4″ tương ứng 20 mm, 1″ tương ứng 25 mm. Bán kính uốn là mức nhỏ nhất ống có thể uốn mà không bị hỏng cấu trúc; khi đi tuyến, nên để bán kính uốn thực tế lớn hơn mức này.

Nhiệt độ làm việc

Nhiệt độ làm việc phụ thuộc vào việc ống có lớp vỏ PVC hay không, nên đây là thông số dễ bị hiểu nhầm nhất:

• Ống trần và ống lõi thép bọc lưới inox 304: -45°C đến +350°C.
• Ống có vỏ PVC: ống inox bọc PVC từ -15°C đến +105°C; ống lõi thép bọc PVC bọc lưới inox từ -45°C đến +105°C.

Các mức trên áp dụng cho ống ruột gà inox 304 của Cơ điện Hải Dương. Số liệu của nhà sản xuất khác có thể khác, vì nhiệt độ phụ thuộc cấu tạo và vỏ bọc.

Cấp bảo vệ IP

Mã IP gồm hai chữ số. Chữ số đầu là khả năng chắn vật rắn, bụi. Chữ số sau là khả năng chống nước.

• IP40: chặn vật rắn lớn hơn 1 mm, không bảo vệ chống nước. Áp dụng cho ống trần và ống lõi thép bọc lưới inox.
• IP67: kín bụi hoàn toàn và chịu được ngâm nước tạm thời, thử đến độ sâu 1 m trong 30 phút (Wikipedia, IP code, tóm tắt tiêu chuẩn IEC 60529). Áp dụng cho các loại có vỏ PVC.

Bảng kích thước, bán kính uốn ống ruột gà inox 304 (Nguồn: Vật Tư Hải Dương)

Cách chọn ống ruột gà inox 304 theo môi trường

Cách chọn nhanh nhất là bắt đầu từ môi trường lắp đặt: có nước hay không, nhiệt độ cao hay thấp, có rung động hay hóa chất. Bảng dưới tổng hợp loại nên cân nhắc cho từng môi trường.

Nhà xưởng, máy móc rung động

Rung động liên tục làm mỏi cáp và đầu nối, nên cần ống vừa bảo vệ cáp vừa giữ được độ bền cơ học. Ống lõi thép bọc PVC bọc lưới inox 304 là loại phù hợp nơi có va đập, rung động. Trong nhà xưởng có dầu hoặc nước làm mát, nên chọn loại có vỏ PVC (IP67).

Ngoài trời và khu vực ẩm

Mưa, hơi ẩm và nước rửa là các tác nhân chính. Ống trần chỉ IP40 nên không phù hợp nếu nước có thể vào bên trong. Hãy chọn loại có vỏ PVC (IP67), ưu tiên phiên bản chống tia UV (TV-IHMBX) nếu ống chịu nắng trực tiếp, và dùng đầu nối kín nước đi kèm (xem phần phụ kiện).

Hóa chất, thực phẩm, ven biển

Inox 304 chống ăn mòn tốt hơn thép mạ kẽm nên được dùng ở môi trường hóa chất ăn mòn và gần biển, hơi muối. Tuy vậy 304 chỉ có khả năng chống ăn mòn “hữu ích trong nhiều môi trường” chứ không bao phủ mọi hóa chất. Nếu hóa chất cụ thể hoặc vị trí sát biển, hãy gửi thông tin điều kiện (loại hóa chất, nồng độ, nhiệt độ) cho bộ phận kỹ thuật để được tư vấn.

Khu vực nhiệt cao, tia lửa

Ống trần inox 304 và ống lõi thép bọc lưới inox 304 chịu đến +350°C, phù hợp khu vực gần nguồn nhiệt như xưởng hàn, xưởng đúc. Lưu ý nhiệt độ của đầu nối (xem phần giới hạn) và dùng loại không vỏ nhựa vì PVC không chịu được nhiệt ở mức đó.

Các cuộn ống ruột gà bọc lưới inox trong xưởng (Nguồn: Internet)

Inox 304, 201 hay 316: chọn loại nào?

Mác inox quyết định khả năng chống gỉ và giá thành. Với ống ruột gà inox 304, hai câu hỏi thường gặp là làm sao biết hàng thật là 304, và khi nào cần lên mác cao hơn.

Phân biệt inox 304 và 201

Inox 201 là loại thép không gỉ được phát triển để tiết kiệm niken: theo ASTM A240, 201 chứa 3,5-5,5% niken và 5,5-7,5% mangan (Cleveland-Cliffs, datasheet 201), trong khi 304 chứa 8,0-11,0% niken.  Vì ít niken hơn nên 201 có giá thấp hơn nhưng chống ăn mòn kém hơn 304 ở môi trường khắc nghiệt. Do ngoại hình giống nhau, rủi ro lớn nhất khi mua là hàng bán là “304” nhưng thực chất là 201.

Cách kiểm tra đáng tin hơn nhìn bằng mắt là yêu cầu nhà cung cấp cung cấp chứng nhận vật liệu (MTC) của lô inox, ghi thành phần hóa học so với mức 18-20% crom, 8-11% niken của 304 ở trên.

Khi nào nên cân nhắc inox 316

Inox 316 có thêm molypden nên chống rỗ bề mặt và ăn mòn khe trong môi trường nhiều clorua tốt hơn 304, vì vậy thường được chọn cho dự án ven biển hoặc nhà máy hóa chất mạnh. Nếu dự án yêu cầu 316, hãy trao đổi trực tiếp với nhà cung cấp trước khi đặt.

Ống, hộp và tấm kim loại trong kho vật liệu (Nguồn: Internet)

Phụ kiện đầu nối và lưu ý lắp đặt

Ống ruột gà chỉ phát huy hết khả năng bảo vệ khi đầu nối và khóa cuối phù hợp. Phần này giới thiệu các phụ kiện có bản inox 304 và các bước lắp đặt cơ bản.

Chọn đầu nối phù hợp với từng loại ống

Đầu nối quyết định mức kín nước và chịu nhiệt của cả hệ. Trong nhóm phụ kiện ống ruột gà lõi thép, Cơ điện Hải Dương có các loại sau:

• Đầu nối kín nước vào hộp điện (TV-HNCK, bản inox 304 là TV-HNCKI, cỡ 1/2″-2″): IP65, -20°C đến +90°C. Dùng để nối đầu ống vào hộp điện hoặc tủ.
• Đầu nối vào ống thép ren IMC/RSC (bản inox 304: TV-HNCCI): dùng khi ống ruột gà nối tiếp vào ống thép luồn dây có ren.
• Đầu nối vào ống thép trơn JDG, SC, E (bản inox 304: TV-HNCEI): dùng khi nối vào ống thép trơn.
• Khóa cuối ống ruột gà (ferrule, bản inox 304: TV-HNKBI): lắp ở đầu ống đã cắt để che mép cắt.

Lưu ý lắp đặt

Các bước dưới là hướng dẫn chung, cần đối chiếu với bản vẽ thiết kế và yêu cầu của nhà sản xuất.

1. Chọn cỡ ống phù hợp với số lượng và đường kính cáp, chừa khoảng trống để kéo cáp.
2. Không uốn nhỏ hơn bán kính uốn tối thiểu. Ví dụ ống trần cỡ 1/2″ là 40 mm, cỡ 2″ là 95 mm (bảng ở trên). Ống bị gập hoặc bẹp khi uốn cần được uốn lại hoặc thay.
3. Cắt ống gọn và lắp khóa cuối để mép cắt không làm xước vỏ cáp.
4. Lắp đầu nối đúng loại với ống và với hộp điện hoặc ống thép đầu kia.
5. Cố định tuyến ống bằng kẹp treo theo khoảng cách trong thiết kế, tránh để ống võng hoặc kéo căng.
6. Lắp dây nối đất riêng khi ống dùng ở vị trí uốn hoặc chịu rung, theo hồ sơ thiết kế (xem phần giới hạn).

Các loại đầu nối ống ruột gà bằng kim loại (Nguồn: Vật Tư Hải Dương)

Checklist chọn mua và xin báo giá

Trước khi chốt đơn, hãy hỏi nhà cung cấp và đối chiếu các mục sau:

1. Cấu tạo đúng nhu cầu: ống trần, bọc PVC, bọc lưới hay bọc PVC bọc lưới. Mỗi loại có mã khác nhau.
2. Nhiệt độ và IP của đúng loại sản phẩm, không lấy số liệu của loại khác. Nhiều tài liệu trên mạng ghi chung một dải nhiệt độ cho mọi loại.
3. Chứng nhận vật liệu (MTC) của lô inox để xác nhận mác 304.
4. Cỡ ống: quy đổi inch sang mm theo bảng ở trên, và đường kính ngoài, dung sai ±1 mm.
5. Quy cách cuộn (50 m, 25 m, 20 m, 100 m tùy cỡ) và chiều dài cần cho dự án.
6. Đầu nối kèm theo có cùng mức IP và nhiệt độ yêu cầu, tránh để đầu nối thành mắt xích yếu của cả tuyến.

Sau khi đối chiếu các mục trên, loại ống, cỡ ống và số lượng cần mua sẽ giúp nhà cung cấp lập báo giá ống ruột gà inox 304 chính xác hơn.

Câu hỏi thường gặp về ống ruột gà inox 304

Ống ruột gà inox 304 chịu được bao nhiêu độ?

Ống trần và ống lõi thép bọc lưới inox 304 của Cơ điện Hải Dương chịu -45°C đến +350°C. Loại có vỏ PVC chịu đến khoảng +105°C. Đầu nối đi kèm ghi đến +90°C, nên hệ thống cần tính theo thành phần chịu nhiệt thấp nhất.

Ống ruột gà inox 304 có bị gỉ không?

Inox 304 chống ăn mòn tốt trong nhiều môi trường nhưng không tuyệt đối. Với hóa chất đặc biệt hoặc môi trường rất nhiều muối, hãy trao đổi với bộ phận kỹ thuật. Việc xác nhận đúng mác 304 bằng chứng nhận vật liệu cũng quan trọng không kém, vì hàng pha mác kém hơn sẽ gỉ sớm hơn.

Ống ruột gà inox 304 có thay được dây nối đất không?

Không nên dùng thay ở chỗ cần uốn hoặc chịu rung. Các quy chuẩn điện như NEC yêu cầu lắp dây nối đất riêng trong trường hợp này; dự án tại Việt Nam nên theo hồ sơ thiết kế và xác nhận với kỹ sư thiết kế.

Phi 20, 25, 32 tương ứng bao nhiêu inch?

Cỡ danh nghĩa 15 mm là 1/2″, 20 mm là 3/4″, 25 mm là 1″, 32 mm là 1 1/4″, 40 mm là 1 1/2″, 50 mm là 2″ và 70 mm là 2 1/2″. Xem bảng kích thước ở trên để biết đường kính ngoài và bán kính uốn.

Ống ruột gà inox 304 có chống nước không?

Tùy loại. Ống trần chỉ đạt IP40 nên không chống nước. Các loại có vỏ PVC đạt IP67, chịu được ngâm nước tạm thời. Nếu cần chống nước, chọn loại có vỏ PVC và đầu nối kín nước.

Ống inox 304 trần khác ống lõi thép bọc lưới inox 304 thế nào?

Ống trần làm hoàn toàn bằng dải inox 304. Ống lõi thép bọc lưới có lõi thép mạ kẽm, bên ngoài bọc lưới inox 304. Cả hai cùng chịu -45°C đến +350°C và IP40. Chọn loại nào tùy yêu cầu dự án về vật liệu toàn ống và ngân sách; hãy hỏi nhà cung cấp để được tư vấn theo điều kiện cụ thể.